Bilgisayar yavaşladığında akla gelen ilk çözümlerden biri RAM eklemektir. Bu bazen gerçekten doğru karardır, bazen de para ve zaman kaybıdır. Farkı anlamak için önce RAM'in ne işe yaradığını, sonra da kendi bilgisayarının darboğazının nerede olduğunu görmek gerekir.
RAM, işlemcinin o anda üzerinde çalıştığı verileri tuttuğu geçici bir çalışma alanıdır. Bir masa gibi düşünebilirsin: masa büyükse aynı anda birden fazla dosyayı açık tutabilirsin, küçükse her yeni işe başlarken öncekini toplayıp çekmeceye koymak zorunda kalırsın.
İşte o "çekmece" senin diskindir. RAM dolduğunda Windows, kullanılmayan verileri diskteki sayfa dosyasına taşır. Bu işlem takas (swap) olarak bilinir ve RAM'e kıyasla çok yavaştır. SSD kullanıyorsan fark daha katlanılabilir, ancak eski bir sabit diskte bilgisayar dakikalar boyunca kilitlenmiş gibi davranabilir.
Tahminle hareket etmek yerine ölçmek daha sağlıklı. Windows'ta Ctrl + Shift + Esc ile Görev Yöneticisi'ni aç ve "Performans" sekmesinde Bellek bölümüne bak. Normal iş akışın açıkken şu değerlere dikkat et:
Buna karşılık bilgisayar açılışta çok bekletiyor, dosyalar geç kopyalanıyor ama bellek kullanımı %50 civarındaysa problem RAM değildir. O durumda disk hızı, arka planda çalışan gereksiz programlar veya kötü amaçlı yazılım daha olası suçlulardır. Sitedeki Windows'u daha hızlı başlatma ve bilgisayardan kötü amaçlı yazılımı kaldırma anlatımları bu senaryolar için daha uygun bir başlangıç noktası olur.
Yavaşlık hissini gidermek için genelde birkaç yol vardır. Hangisinin sana daha fazla kazanç sağlayacağı, mevcut donanımına bağlıdır.
| Yöntem | Ne zaman işe yarar | Hissedilen fark | Zorluk |
|---|---|---|---|
| RAM ekleme | Bellek sürekli dolu, çok sekme/program açıksa | Yüksek: donmalar ve takılmalar büyük ölçüde kaybolur | Orta (kapak açmak gerekir) |
| HDD'den SSD'ye geçiş | Hâlâ mekanik disk kullanıyorsan | Çok yüksek: açılış ve program başlatma dramatik hızlanır | Orta (veri taşıma gerekir) |
| Yazılım temizliği | Başlangıçta onlarca program açılıyorsa | Orta, ücretsiz | Kolay |
| Disk boşaltma | Sistem diskinde %10'dan az yer kaldıysa | Orta: sayfa dosyası rahat çalışır | Kolay |
| Yeni bilgisayar | İşlemci çok eski ve yükseltme desteklenmiyorsa | Yüksek ama en pahalı | — |
Sıralama açısından pratik kural şu: mekanik disk kullanıyorsan önce SSD, RAM sürekli doluysa önce bellek. İkisi de sorunluysa SSD genelde daha büyük fark yaratır, çünkü takas işlemi bile hızlanır.
Bellek artırmanın en net faydası, aynı anda birden çok işi sürdürdüğün durumlarda ortaya çıkar. Yirmi tarayıcı sekmesi, arka planda bir müzik uygulaması, açık bir tablo dosyası ve bir görüntü düzenleyici… Bu kombinasyonda 8 GB hızla tükenir. Ek bellekle birlikte:
Ancak açık olmak gerekir: zaten dolmayan bir belleği büyütmek hız kazandırmaz. 16 GB'ın yarısını kullanan bir sistemde 32 GB'a çıkmak, ölçülebilir bir fark üretmez. RAM bir hız ayarı değil, bir kapasite ayarıdır.