Bilgisayarın bir sabah açılışta iki dakika beklettiği, tarayıcıda sekme değiştirirken takıldığı, dosya kopyalarken donmuş gibi durduğu anlar tanıdıktır. Çoğu kişi bu noktada "artık eskidi" der ve yeni makine bakmaya başlar. Oysa yavaşlığın büyük bölümü donanımın yaşlanmasından değil, üç kaynağın (RAM, disk, CPU) yanlış dağıtılmasından kaynaklanır. Önce nerede tıkandığını görmek, sonra sadece o noktaya dokunmak en verimli yoldur.
Bilgisayar performansı tek bir sayı değildir. Aynı makine dosya açarken hızlı, program yüklerken yavaş olabilir. Bu yüzden "yavaş" şikâyetini üç ayrı belirtiye ayırmak gerekir:
Ctrl + Shift + Esc ile Görev Yöneticisi'ni açın. Alttaki "Daha fazla ayrıntı" bağlantısına basıp Performans sekmesine geçin. Burada dört değere bakın:
İşlemler sekmesinde sütun başlığına tıklayarak sıralayın; en çok tüketen ilk üç süreci not edin. Adını tanımadığınız bir süreç CPU'yu sürekli meşgul ediyorsa, kötü amaçlı yazılım temizliği konusuna bakmakta fayda var.
Elinizde birkaç yol var ve hepsi aynı kazancı vermiyor. Aşağıdaki tablo, tipik bir ev bilgisayarı için hangi müdahalenin ne kadar işe yaradığını özetliyor.
| Müdahale | Neyi düzeltir | Zorluk | Beklenen kazanç |
|---|---|---|---|
| Başlangıç programlarını kapatmak | RAM + açılış süresi | Kolay | Orta-yüksek |
| Tarayıcı eklentilerini azaltmak | RAM | Kolay | Orta |
| Disk alanı boşaltmak | Disk + takas alanı | Kolay | Diski dolu makinede yüksek |
| HDD yerine SSD takmak | Disk | Orta (donanım) | Çok yüksek |
| RAM eklemek | RAM | Orta (donanım) | 4 GB'dan azsa yüksek |
| Windows'u sıfırdan kurmak | Hepsi (birikmiş kirlilik) | Zor, zaman alır | Yüksek ama son adım |
| "Hızlandırıcı" temizlik programları | Genellikle hiçbiri | Kolay | Düşük, bazen zararlı |
Görev Yöneticisi'ndeki Başlangıç sekmesinde, sistemle birlikte açılan her şey listelenir. Bulut depolama istemcileri, oyun platformları, yazıcı yardımcı araçları ve güncelleme denetleyicileri buradan devre dışı bırakılabilir. Devre dışı bırakmak programı silmez; ihtiyaç duyduğunuzda elle açarsınız. Açılış süresine odaklanan ayrı bir rehber de var; oradaki adımlar bu listeyle birlikte iyi çalışır.
Sistem diskinde en az %10-15 boş alan olsun. Doluluk arttıkça Windows'un geçici dosya ve takas alanı yönetimi zorlaşır. İndirilenler klasörü, eski Windows kurulum yedeği ve yıllardır açılmayan kurulum dosyaları çoğu makinede onlarca gigabayt tutar. Depolama alanı boşaltma konusundaki yöntemler burada işe yarar. SSD kullanıyorsanız disk birleştirmeye kalkışmayın; gerek yok ve faydası olmaz.
Modern tarayıcılar tek başına bir işletim sistemi kadar bellek tüketebilir. On beş sekme, altı eklenti ve arka planda çalışan bir video, 8 GB RAM'li bir makineyi rahatça zorlar. Kullanmadığınız eklentileri kaldırmak, gereksiz sekmeleri kapatmak genellikle en hızlı fark yaratan adımdır.
Windows güncellemeleri, virüs taramaları ve bulut senkronizasyonu belirli aralıklarla CPU ve diski doldurur. Bunları engellemek yerine zamanlamasını değiştirmek daha akıllıdır. Tarama saatini gece yapmak, bilgisayarı kullanmadığınız bir zamana denk getirmek yeterli olur.
Tozlanmış bir fan, işlemciyi kendini yavaşlatmaya zorlar. Dizüstü bilgisayarın havalandırma deliklerini yumuşak bir düzenekle temizlemek, makineyi yatak veya halı gibi hava akışını kesen yüzeylerde kullanmamak, hiçbir yazılımın sağlamayacağı bir kazanç verir.
Ölçmeden hiçbir şey satın almayın. Görev Yöneticisi'nde bellek sürekli %90'da geziyorsa